Dil Temizliği Neden Önemlidir?
Dil yüzeyinde bulunan filiform papillalar arasında milyonlarca bakteri yaşar. Bu bakteriler proteinleri parçalayarak kötü kokulu gazlar üretir. Ağız kokusunun en önemli kaynaklarından biri dil yüzeyindeki kirlenme (dil kaplaması)dır.
Dil Kazıma Nedir?
Dil kazıma işleminde metal veya plastik bir dil kazıyıcı kullanılarak dil yüzeyindeki tabaka mekanik olarak sıyrılır. Dil kazıyan ve kazımayan bireylerin ağızda uçucu kükürtlü bileşik konsantrasyonları anlamlı farklılık göstermemektedir. (Ademovski SE, 2013) Periodontal tedavi ve dil kazımak mikrobiyal yüke etkili değildir, ağızdaki kükürtlü gazların seviyesine zayıf etkilidir. (Quirynen M, 2012)
Dil kazıması yapılan deneklerini çerisinde, zayıf hijyeni olan bireylerde H2S, CH3SH ve (CH3)2S gazlarının konsantrasyonları sıra ile %67, %59 ve % 48 oranında azalmıştır. Ağızlarında daha iyi hijyen bulunan grupta aynı gazlar sıra ile %76, %52 ve % 55 oranında azalmıştır. Sadece detartraj yapılanlarda ise aynı gazlar sırası ile %26, %32 ve % 36 oranında azalmıştır (Lee CH, 2003). Bu çalışma uçucu kükürtlü bileşik üreten odorijenik bakterilerin periodontal dokularda değil, dil sırtında kolonize olduklarını ve zayıf ağız hijyeni olan bireylerde ağız kokusunun dil kazımaya rağmen daha yavaş iyileştiğini gösterir.
Dili kazımanın bakterileri yerinden kaldırmanın yanında bir başka etkisi daha vardır: Dil kazımak papillerin bir kısmını (veya uçlarını) koparır ve epiteli de ksımen yerinden kaldırır. Bakterilerin tutunabilecekleri girintili yatakların büyük bir kısmının ortadan kalkması ağız kokusunun engellenmesi bakımından faydalıdır. Fakat yapılan deneyler tek başına dil kazımanın beklenenden daha az etkili olduğunu göstermektedir.
Dil kazıyarak dil yüzeyinde kısmi bir temizlik meydana gelmekte, fakat kokulu materyal papiller arasına itilerek gizlenmektedir. Bu durum ölçülebilen ağız kokusunda kısa süre için bir miktar azalmaya sebep olur. Daha sonra papiller kendi şekil ve pozisyonlarına geri döndüğünde papiller arasında yer alan plak ve debris ağız kokusu üretmeye devam etmektedir. Böylece dil kazımanın etkisi kısa süreli ve zayıf olmaktadır.
Dil Kazımanın Avantajları
- Hızlı uygulanır.
- Dil üzerindeki görünür tabakayı azaltabilir.
- Hemen sonuç verir.
Dil Kazımanın Dezavantajları
- Papillalar arası yeterince temizlenemez,
- Kir ve bakteri kolonileri papillerinarasına daha derinlere itilebilir, gömülebilir,
- Derin bölgelerdeki bakterileri uzaklaştıramaz,
- Dil yüzeyini tahriş edebilir,
- Olumlu etkisi kısa (dakikalar) sürer,
- Papil kafalarını kopartabilir,
- Papilleri birbiri üzerine yatırdığı için tat alma reseptörlerini kapatarak tat almayı azaltabilir.
Dil Fırçalama Nedir?
Dil fırçalama işleminde bir diş veya dil fırçası kullanılarak papillalar arasındaki bakteriler ve artıklar temizlenmeye çalışılır. Fırça daima arkadan öne sürülür. Önden arkaya sürülmez.
Dilin fırçalanması hem sağlıklı bireylerde hem de periodontal hastalarda ağızdaki uçucu kükürtlü bileşik konsantrasyonunu % 59-88 arasında azaltmıştır. (Tonzetich J, 1976)
Dil Fırçalamanın Avantajları
- Papillalar arasına daha iyi ulaşabilir ve temizleyebilir,
- Bakteri yükünü azaltır,
- Dil yüzeyinde daha homojen temizlik sağlar,
- Daha masrafsızdır, alet gerekmez,
- Papillere zarar vermez,
- Daha fizyolojik ve dokuların doğasına daha uygun, atravmatik bir yöntemdir,
- Ağız kokusunu daha uzun bir süre engeller,
- Tat reseptörlerinin yüzeyindeki kalıntıları uzaklaştırdığı için tad duyusu keskinleşmiş olur.
Dil Fırçalamanın Dezavantajları
-
Atrofik dil, kanamaya meyilli veya kanayan mukoza, dilde geçirilmiş mekanik, kimyasal veya termik travma bulunması, papillerin ve kriptaların silik olması, dDil yüzeyinde kaplama bulunmayışı, dil yüzeyinde lezyon bulunması durumunda dil fırçalanmamalıdır. Böyle durumlarda hele ki kazıma kesinlikle yanlış olur.
Dil Fırçalama ve Dil Kazımanın Karşılaştırılması
| Özellik | Dil Fırçalama | Dil Kazıma |
|---|---|---|
| Papillalar arasına ulaşma | Yüksek | Düşük |
| Bakteri uzaklaştırma | Daha başarılı | Sınırlı |
| Tahriş riski | Düşük | Daha yüksek |
| Öğürme refleksi | Daha az | Daha fazla |
| Günlük kullanım | Uygun | Uygun |
| İlave özel bir alet | Gerekmez. | Gerekir |
| Maliyet | Sıfır | Değişken |
| Ağız kokusuna etkinin kalıcığı | Daha uzun | Kısa |
| Derinlemesine etki | Var | Yok |
| Tad algısını | Artırır | Azaltır |
Papiller arasındaki bakteri kolonileir ve koku yapıcı kir partikülleri yerdeki tüylü bir halının üzerine dökülen toz şeker gibi modellenir. Halıya dökülen toz şekeri paspas ile sıyırarak temizlemek mümkün değildir. Toz şeker tanecikleri paspa ile halının tüyleri arasına gömülür fakat süpürge ile daha kolay uzaklaştırılabilir. Kazımak bu sebeple başarısızdır ve kısa etkilidir.
Dil fırçalamanın ağızdaki uçucu kükürtlü bileşik seviyesini %42 oranında azalttığı, dil kazımanın %40, diş fırçalamanın %33 oranında azalttığı gösterilmiştir. (Aydın M, 2022) Dil kazıyıcısı ile bulantı daha azdır ve dil temizleme etkisi de azdır (Van der Sleen MI, 2010)
Diş fırçalamak ağız kokusu üzerine %30, dil fırçalamak %70 etkili olmuştur (Tonzetich J, 1976)
Dili kazımak ve dişleri fırçalamak ile azalan uçucu kükürtlü bileşik seviyesi 30 dakikadan daha kısa bir süre içinde yeniden eski değerine yükselmiştir. Fakat dili fırçalamak ile azaltılan uçucu kükürtlü bileşik seviyesi 30 dakika boyunca düşük kalmıştır. (Outhouse TL, 2006).
30 gönüllü birey 3 gruba ayrılmış ve diş macunu kullanmadan 10 darbe şeklinde dil kazıma, fırçalama ve diş fırçalama yapmışlardır. İşlem sonrası ağızlarında uçucu kükürtlü bileşik konsantrasyonları izlenmiştir. Yaklaşık yarım saat sonra ağız kokusunun tekrar eski seviyesine yükseldiği görülmüştür (Seeman R, 2001). Başka bir çalışmada 1 saat boyunca ağız kokusunda anlamlı bir azalma görülmediği rapor edilmiştir. (Hoshi K, 1996).
Dil Papillaları Arasındaki Bakteriler Neden Önemlidir?
Dil yüzeyindeki filiform papillalar yaklaşık 100 mikrometre uzunluğundadır. Bu yapıların arasında bakteriler için korunaklı alanlar oluşur. Ağız kokusuna sebep olan uçucu kükürt bileşikleri büyük ölçüde bu bölgelerde meydana gelir.
Sonuç
Dil temizliği ağız kokusunun engellenmesi için önemli bir adımdır. Dil kazıyıcılar yüzey temizliği sağlayabilir ancak papillalar arasındaki bakterilere ulaşmakta sınırlıdır. Dil fırçaları ise dil yüzeyini daha homojen temizleyerek ağız kokusuna sebep olan bakteri yükünün azaltılmasına yardımcı olabilir.
Sık Sorulan Sorular
Dil kazımak zararlı mıdır?
Aşırı kuvvet uygulanırsa dil yüzeyinde tahrişe yol açabilir. Kiri papil arasındaki girintilere daha derinlere gömebildiği için dil kazımak uygunsuzdur.
Dil fırçası mı dil kazıyıcı mı daha etkilidir?
Dil papillaları arasındaki bakterilere ulaşma bakımından dil fırçası avantajlıdır.
Dil günde kaç kez temizlenmelidir?
Dil üzerindeki kaplama oluştuğunda temizlenebilir. Kişiden kişiye değişir.
Temizlik sırasında dil kanarsa ne yapmalı?
Dili kanatmadan temizlik yapılmalıdır. Kanarsa dil iyileşinceye kadar temizliğe ara verilmelidir. Dilin kanatılması çeşitli sorunlar yaratabilir.
Dil temizledikten sonra ağız gargarası kullanmak gerekir mi?
Hayır gerekmez. Mikrop öldürücü gargaralar geçici bir başarı sağlar. Sürdürülemez.
